فلامنکو بر پرده سینما: لولا فِلورِس و فیلم افسون

مدتى است در فکرم چگونه مىتوانم از حضور موسیقى و رقص فلامنکو بر پرده سینما بنویسم که نوشتهام تنها جنبهى یک نوشتار تحقیقى پیدا نکند و انتقال دهندهى صدا و تصویر فلامنکو نیز باشد، تا هم گویاتر حرفم را بزنم، و هم خواننده مطالبم را به شنیدن و دیدن هنر فلامنکو دعوت کنم. راه را در بازنگرى فیلمهائى که هنر فلامنکو در آنان دخیل است یافتم، اینبار البته بهقصد انتخاب صحنههائى کوتاه از آنان تا لابلاى نوشتهام، آواى موسیقى گوشنواز فلامنکو را بشنوید و جلوهى چشمگیر رقص فلامنکو را ببینید. 

این سرى مطالبِ "نوشتارى-صوتى-تصویرى" را با معرفى یکی از برجستهترین چهرههاى هنرى فلامنکو که حضور فعالى بر پرده سینما نیز داشته است آغاز مىکنم: لولا فِلورِس، خواننده و رقصندهى فلامنکو، و بازیگر سینما. 

lola.jpg

مجسمهى لولا فلورس در شهر زادگاهش "خِرِز" در جنوبىترین نقطه ى آندلس، اسپانیا

معمولا وقتى از فلامنکو در سینما یاد مىشود همه بهیاد دو فیلم بسیار معروفِ "کارمن" و "فلامنکو" مىافتند که هر دو ساختهى کارگردان صاحبنام اسپانیائى "کارلوس سائورا"ست. یا فوقش اسمى از فیلم "بِنگو" برده مىشود که کارگردان بسیار خلاقش خود از کولىهاى فرانسه است؛ "تونى گَتلیف". 

ولى واقعیت این است که سابقهى حضور فلامنکو بر پرده سینما بسیار قدیمىتر و فراوانتر از اینهاست. شاید علت اصلى بىتوجهى بهاین سینما این باشد که در اغلب فیلمهاى مربوط به کولىها از رقص و آواز گیراى فلامنکو صرفا براى جلب مشترى استفاده شده و فیلمها از استحکام کافى در ساختار سینمائی و داستانى برخوردار نیستند. اما حتى در همین دسته فیلمها نیز گاهى رقص و آواز فلامنکو بصورت یک اپیزود، بسیار چشمگیر از کار در آمده که نمىتوان از ارزش هنرى موسیقى و رقص آن صرفا به دلیل کمارزشى ساختار داستانی و سینمائى فیلم چشم پوشید. 

و البته هستند فیلمهاى دیگرى که شاید امروزه کمتر شناخته شده باشند ولى از نظر ساختار سینمائى نیز بسیار قوى و زیبایند مثل فیلم "لوس تارانتوس" که در آینده مستقلا به آن خواهم پرداخت.

و حالا بروم سر وقتِ لولا فلورس که حدود بیستسال پیش در سن هفتادودو سالگى درگذشت و دو دختر هنرمندش، لولیتا و روزیتا فلورس هر دو از خوانندگان فلامنکو و بازیگران نامدار در اسپانیا هستند.

پیش از این که بیشتر از زندگی لولا فلورس بنویسم بیائید این کلیپ سی ثانیهای را ببینید تا بدانید با چه موجودی طرف هستید!

لولا فلورس در این کلیپ کوتاه از غمی میخواند که در دل دارد. غمی که بهقدرت یک گردباد در رگهایش جاریست. غمی که به سایهی سیاهی ماننده است؛ و به کویری از ماسه؛ و به اسبی رمیده، که نمیداند دارد به کجا میگریزد.

ترانهی غم یکی از مشهورترین کارهای اوست که نهتنها اجراهای مختلفی بر صحنه داشته، بلکه یکی از ترانههای معروف فیلمی سینمائی است با عنوان "افسون".

افسون در سال ١٩۴٨ توسط "کارلوس سرانو دِ اوسما" ساخته شده که دارای داستانی ملودرام از زندگی کولیها و هنر فلامنکوست. اهمیت فیلم در اصل در صحنههای رقص و آواز لولا فلورس و زوج هنری نامدارش "مانولو کاراکُل" است. این زوج هنری در چندین فیلم دیگر نیز با هم خوانده و رقصیدهاند.

پیش از اینکه کمی از خط قصهی فیلم بگویم بیائید یک صحنه کوتاه از بازی این دو هنرمند فلامنکو را در فیلم افسون ببینید.

این صحنهای است که مانولو از اینکه بدون لولا نمیتواند زندگی کند مینالد. مانولو در فیلم معلم رقص لولا و عاشق دلخسته‌ی اوست ولی لولا در احساس عشق با او سهیم نیست. مانولو از غم این عشق بیفرجام، لولا را ترک میکند و به الکل پناه میبرد. لولا در فیلم بعنوان خواننده و رقصنده به شهرت میرسد و در دنیا می چرخد و وقتی به اسپانیا برمیگردد، مانولو که قادر به فراموش کردن او نیست به کنسرت لولا میآید و همانجا در پای صحنه از شدت هیجان دچار سکته میشود.

در آخرین صحنهی فیلم، لولا به دیدار مانولو در بستر مرگ میرود و مانولو آخرین جمله پیش از مرگش را این گونه بیان میکند: من و تو از نو شروع میکنیم و کاری تماشائی ارائه خواهیم داد.

و قصهی فیلم افسون با مرگ مانولو و ترک کار هنری لولا پایان میگیرد.

چندی پیش یکی از نوههای لولا فلورس فیلمی تلویزیونی در مورد مادربزرگش ساخت که از تلویزیون اسپانیا پخش شد. در پایان این فیلم یک ساعته، "اِستریا مورنته"، یکی از نامدارترین و خوشصداترین خوانندگان امروز فلامنکو ترانهای به یاد لولا فلورس خوانده است با عنوان "برای لولا".

استریا مورنته با حس لطیفی که در صدایش است در این ترانه به عنوانهای بسیاری از ترانههای قدیمی لولا فلورس اشاره دارد و برای کسانی که با ترانههای او آشنایند خاطرات دوران شهرت و محبوبیتش را زنده میکند. در فرازی از این ترانه استریا مورنته در باره لولا فلورس اینگونه میخواند:

 او همواره مادونای گلهای رُز را به یاد میآورد

مادونای لبخندهای جاودانه

مادونای قلب با شکوه …

ملکهی فطری

ملکهای با ردای دنبالهدار

لولا، لولا، لولا، لولا …

□◊□