“چشم و گوش”

مدتى است از نوشتن از کوبا به دلیل حرفهاى دیگر غافل مانده ام. شرائط کارى و مالى اجازه نداد در جشنواره سینماى نوین امریکاى لاتین که هر ساله در ماه دسامبر در هاوانا برگزار میشود شرکت کنم. ولى این حرف به این معنا نیست که تماسم با سینماى آنسوى جهان قطع است. همین دیروز از طریق ایمیل اولین شماره بولتن خبرى/تحلیلى تازه اى که توسط “مدرسه بین المللى سینما و تلویزیون” کوبا منتشر میشود به دستم رسید. عنوانش “چشم و گوش” است. از میان اخبار جالبى که در آن است یکى از آنها را که باید براى سینما دوستان ایرانى، بویژه علاقمندان به سینماى رئالیستى، بسیار جالب باشد نقل میکنم.


مسلما با نام “سزار زاواتینى” آشنائید. او تئوریسین برجسته جنبش بزرگ سینمائى در ایتالیاى پس از جنگ جهانى دوم یعنى مکتب نئورئالیسم است. دنیاى سینما، زاواتینى را به خاطر نگاه مستقیمش به واقعیت که به شکلى خلاقه و هنرمندانه در دهها فیلمنامه از جمله “معجزه در میلان”، “دزد دوچرخه” و “رم، ساعت یازده” ثبت شده است میشناسد. به جرات میتوان گفت که در طول عمر صد و چند ساله سینما هیچ مکتبى چه در عرصه محتوائى چه فرمالیستى به اندازه مکتب نئورئالیسم بازتاب نداشته و به شیوه هاى نوین بازپرداخت نشده است. هر جامعه اى، از جمله ایران خودمان، که تا کنون توانسته است دوره اى از تکامل زبان و بیان سینمائى را به خود اختصاص دهد بى تردید مستقیم یا غیرمستقیم از مکتب پربار نئورئالیسم تاثیر پذیرفته است.
حالا بگذارید از چهره سینمائى دیگرى که مسلما به اندازه زاواتینى براى شما آشنا نیست نام ببرم که با این خبرى که در “چشم و گوش” آمده ارتباط دارد: “فرناندو بیرى” ﴿Fernando Birri﴾. “بیرى” یکى از صاحب نام ترین فیلمسازان رئالیست در امریکاى لاتین است. او که حالا حدود ۸۰ سال سن دارد اهل آرژانتین است و پدر سینماى مستند واقیعت گرا در آنسوى جهان به شمار میرود. او که خود در ایتالیا تحصیل سینما کرده است در آغاز دهه پنجاه میلادى با تاسیس انستیوى فیلم مستند سازى در زادگاهش، سانتا فه، جنبش چشمگیرى در سینماى واقعیت گراى امریکاى لاتین ایجاد کرد.
خبر بولتن “چشم و گوش” اما اینست که “فرناندو بیرى” در تدارک تهیه فیلمى در رابطه با “سزار زاواتینى” است که در نوع خود منحصر به فرد است. نام فیلم “زا ۲۰۰۵” است ﴿زا= زاواتینى﴾، و قرار است براى اولین بار در جشنواره جهانى سینماى نوین امریکاى لاتین در دسامبر ۲۰۰۵ به نمایش در بیاید. این فیلم داراى ۱۲ اپیزود خواهد بود که هر اپیزود حدود ۹ دقیقه درازا خواهد داشت. شش اپیزود را “بیرى” از میان فیلمهاى ساخته شده توسط کارگردانان سرشناس کشورهاى آمریکاى لاتین که تاثیر زاواتینى بر آنان انکار ناپذیر است انتخاب خواهد کرد. و شش اپیزود باقیمانده را دانشجویان مدرسه بین المللى سینما و تلویزیون کوبا ﴿که عموما از کشورهاى آمریکاى لاتین میآیند﴾ تا سال آینده خواهند ساخت. “بیرى” در مورد پروژه اش این چنین توضیح میدهد: “این فیلمى در مورد زاواتینى نیست و فیلمى هم نیست بر مبناى نوشته اى از او، بلکه فیلمى است الهام گرفته از زاواتینى، از شعر او، از ایده هاى او، از بدعتهاى ماندنى و کهنه ناشدنى اش. فیلمى به سیاق زاواتینى و بنابراین تجربى، آنارشیستى و نوین.”
این را هم از بولتن نقل کنم که در کمیسیونى که انتخاب فیلمنامه هاى دانشجویان را براى شرکت در فیلم “زا ۲۰۰۵” به عهده دارد علاوه بر “بیرى”، نام “گابریل گارسیا مارکز” نیز به چشم میخورد.